Các
chỉ tiêu ngoại lai cho nguồn nước và nơi nhận nước
Chỉ tiêu ngoại lai. Chỉ tiêu ngoại lai cho các hệ thống thuỷ
lợi là những tỉ lệ hoặc tỉ lệ phần trăm có những
dạng chung như sau:
Lượng nước cần
_____________________
Tổng lượng nước có
hoặc
Năng suất cây trồng
_____________________________
Nước tưới phân phối tới ruộng
Các
chỉ tiêu xác định Tiêu chuẩn của IPTRID rơi vào loại
"chỉ tiêu ngoại lai", và RAP cũng lập ra 1 danh sách
dài các chỉ tiêu ngoại lai.
Đặc
tính chung của các chỉ tiêu ngoại lai là chúng kiểm
định các số liệu đầu vào và đầu ra của 1 hệ thống.
Các chỉ tiêu ngoại lai là sự thể hiện
hiệu quả bằng nhiều hình thức khác nhau, ví dụ như hiệu
quả có tương xứng với kinh phí, nước, hoặc năng suất
cây trồng hay không. Hơn thế nữa, chỉ tiêu ngoại lai chỉ cần có hiểu biết
về số liệu đầu vào và đầu ra của hệ thống.
Chỉ với bản thân các chỉ tiêu ngoại lai
thì chúng không đưa ra những hiểu biết về công việc
phải làm để cải tiến hoạt động hoặc nâng cao hiệu
quả. Việc xác định các hoạt động
cần tiến hành để nâng cao các chỉ tiêu ngoại lai này
xuất phát từ việc kiểm định các chỉ tiêu nội tại;
những chỉ tiêu này sẽ kiểm định các qui trình và phần
cứng sử dụng trong hệ thống.
Tuy nhiên, chỉ tiêu ngoại lai hình thành
những giá trị chính - ví dụ như bảo toàn nước có cần
hay không (không nêu ra việc làm thế nào để công việc
đó được thành công).
Theo đó, các giá trị thấp của chỉ tiêu
ngoại lai thường đưa ra sự đánh giá về việc hiện đại
hoá các hệ thống - dự đoán rằng việc hiện đại hoá
hoặc sự can thiệp sẽ nâng cao giá trị của các chỉ tiêu
đó.
Các
chỉ tiêu ngoại lai của RAP tập trung vào các mục cân bằng
nước điển hình. Theo đó, các giá trị như bay hơi bề
mặt cây trồng, mưa hiệu quả, và cấp nước phải được
thu thập. Mục đích ban đầu của 3 bảng tính đầu
tiên trong bảng EXCEL là để dự đoán các chỉ tiêu ngoại
lai có liên quan đến nước.
Khoảng tin cậy. 1 lượng sai số hoặc độ không chắc chắn
là điều hiển nhiên trong tất cả các quá trình đo đạc
và dự đoán. Do đó, chúng ta thật sự không biết những
giá trị là trung thực hay đúng trong các khối lượng nước
cần để tính toán những tiêu chuẩn như "Hiệu quả
tưới". Các dự đoán phải được lập theo
các khối lượng thành phần dựa trên những đo đạc và
tính toán.
Trong
các báo cáo đưa ra dự đoán về các mục như năng suất
cây trồng và các tỉ lệ cân bằng nước như "Hiệu
quả tưới" và "Cung cấp nước tương đối",
những điểm không chắc chắn với những dự đoán đó
cần phải được xác định và định lượng. Nếu không
những người làm kế hoạch sẽ không biết liệu những
giá trị thật trong hiệu quả được nêu 70% là nằm trong
khoảng từ 65% đến 75%, hay trong khoảng từ 50% đến 90%.
1
phương pháp biểu hiện tính không ổn định trong 1 dự
đoán giá trị đơn là cụ thể hoá khoảng tin cậy (CI-
viết tắt của Confident Interval) cho dự đoán đó. Nếu tin
rằng việc thẩm định hợp lý các số liệu chỉ ra rằng
giá trị đúng nằm trong 5 đơn vị của 70, thì có thể
nói rằng số lượng đó tương đương với 70±5. Cụ thể hơn, phần cơ bản trong 1 khoảng
tin cậy cần được minh hoạ như sau khi thảo luận về
1 khối lượng được dự đoán:
"Các nhà điều tra tin tưởng 95% rằng
dự đoán của họ về diện tích tưới của hệ thống
trong khoảng ±7% của 500.000 ha (từ 465.000 ha đến 535.000ha)."
Theo phương pháp thống kê 1 CI có liên quan
đến hệ số biến đổi (cv), trong
đó
Trung
bình
cv = __________________
(lưu
ý rằng "cv" không có đơn vị)
độ
lệch tiêu chuẩn
và
CI = ±2 x cv,
Trong đó CI được biểu thị như 1 phân số của
giá trị dự đoán.
Theo cách khác, nếu CI được coi là 0.10, điều đó có
nghĩa là độ lệch tiêu chuẩn ±2 bao trùm 1 phạm vi ?10%
của giá trị đã nêu.
Giả
thiết số liệu được phân bổ bình thường, xấp xỉ
68% thời gian giá trị thực được tìm thấy hơn hoặc kém
trong vòng 1 độ lệch tiêu chuẩn. Tương tự, xấp xỉ 95%
thời gian (từ đó có câu “chúng tôi tin tưởng 95%”)
giá trị thực được tìm thấy hơn hoặc kém trong vòng
2 độ lệch tiêu chuẩn của giá trị dự đoán.
Theo
đó có thể đặt câu hỏi “Bạn tin tưởng như thế nào
về CI đã được lựa chon?”. Câu trả lời cho 1 RAP là
“CI thì không chính xác, tuy vậy nó cũng tạo 1 ý tốt
cho người thẩm định về sự chính xác của nhiều giá
trị khác nhau.” Đương nhiên sẽ tốt hơn nhiều nếu cung
cấp 1 chỉ tiêu tương đối về tính không ổn định của
1 giá trị, hơn là bỏ qua tính không ổn định và để
mọi người coi các giá trị dự đoán như những giá trị
tuyệt đối.
Trong
khi thực hiện RAP, người thẩm định được yêu cầu cung
cấp các dự đoán về CI cho nhiều lượng số liệu khác
nhau. Các dự đoán CI đó được điền bằng tay vào các
ô trống của bảng tính 4 (4. Chỉ tiêu ngoại lai). Sau đó
tài liệu sẽ tự động tính toán các dự đoán CI cho các
chỉ tiêu dùng những số liệu đó.
Cách
tính CI thông thường nhất của 1 giá trị tính toán (kết
quả) như sau:
1.
Nếu 2 lượng dự đoán độc lập được thêm vào, các
CI được liên quan bởi:
Trong đó
CIr = CI của kết quả
CI1 = CI của lượng đầu tiên được thêm
vào để hình thành kết quả
CI2 = CI của lượng thứ 2 được thêm vào
để hình thành kết quả
m1 = giá trị dự đoán của lượng đầu
tiên m2 = giá
trị dự đoán của lượng thứ 2
2. Nếu 2 lượng dự đoán
độc lập được nhân với nhau thì các CI được liên quan
bởi:
Có
thể chỉ ra đúng rằng 1 dự đoán CIs chính xác cần giao
các giá trị CI cho từng số liệu gốc trong 3 bảng tính
“số liệu đầu vào” đầu tiên của bảng tài liệu
EXCEL. Tuy nhiên, đối với 1 RAP điển hình thì không cần
phải cố gắng để có được các kết quả chính xác hơn
những kết quả có được bằng cách điền những dự đoán
CI vào bảng “Tóm tắt các chỉ tiêu”. Để thuận tiện
cho người thẩm định, bảng “Tóm tắt các chỉ tiêu”
sẽ tự động tính CIr cho những số lượng có
liên quan, sử dụng các giá trị CI khác nhau do người thẩm
định cung cấp.
|